Yerleşik Olmayanlar için Vergi Temsilcisi

Vergi İdaresi Kanunu md. 26 f. 2'ye göre Karadağ'da daimi iş yeri veya ikameti olmayan ancak Karadağ'da gelir elde eden veya mülk sahibi olan yabancı tüzel veya gerçek kişi, gelirin başladığı ya da mülkün edinildiği günden itibaren on gün içinde vergi temsilcisi atamak ve bunu vergi dairesine bildirmek zorundadır. İstisna (f. 3): yabancı kişi yalnızca stopajla vergilendirilen ve beyanname gerektirmeyen gelir elde ediyorsa (ör. şirket veya girişimcinin ödediği kira — Gelir Vergisi Kanunu md. 49a; temettü — md. 50) temsilci zorunlu değildir. Tipik durumlar: dairesini gerçek kişilere veya platformlar üzerinden kiraya veren mülk sahibi, taşınmaz veya şirket payı satan kişi, arsa sahibi.

Karadağ'da faaliyet gösteren, gelir elde eden veya mülk sahibi olan yabancı gerçek kişi, vergiye tabi gelirin elde edildiği ya da vergiye tabi mülkün edinildiği günden itibaren beş iş günü içinde kayıt başvurusu yapmak zorundadır (md. 27 f. 2 b. 5, md. 32 f. 3). Vergi dairesi sekiz gün içinde PIB veren kayıt kararını çıkarır (md. 27 f. 3); başvurmayan re'sen kaydedilir (f. 4). PIB tüm vergiler için tek numaradır ve her ödeme talimatına yazılır (md. 27 f. 7–8). IRMS'de başvuru Upis u registar → Fizička lica → »ostala fizička lica« yoluyla yapılır; yabancı kişi JMB, NIB veya kimlik belgesiyle (tür, numara, veren ülke) tanımlanır. Yerel kamu gelirleri (emlak vergisi) için belediye yerel AOP numarası verir (md. 27 f. 6).

Vergi temsilcisi, mükellefin adına ve hesabına vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmesine ilişkin işleri vergi mevzuatına göre yürütmesi için yazılı olarak yetkilendirdiği kişidir (md. 4 b. 8). Kanun kimin temsilci olabileceğini sınırlamaz — uygulamada muhasebeci, avukat veya güvenilir bir mukimdir. Vekâletname yazılı verilir; IRMS'de kullanılmak üzere yerleşik olmayan verenin vekâletnamesi kanuna uygun onaylanmalı (noter, mahkeme, yerel yönetim organı) ve noterde dijitalleştirilmelidir. On günlük süre gelirin başladığı ya da mülkün edinildiği günden işler.

Merkezi Nüfus Kütüğü'nde kayıtlı olmayan sorumlu kişiler (Karadağ'da oturumu olmayan yerleşik olmayanlar) için özel usul uygulanır: yetkili kişi kaydı talebini yetkili kişi — bir mukim — kendi portföyünden, dijital imzalı yetki belgesini ve gerekirse yeminli tercüman onaylı çeviriyi ekleyerek yapar. Vekâlet veren yerleşik olmayan ise, Merkezi Nüfus Kütüğü'nde kayıtlı bir mukime kanuna uygun onaylanmış kâğıt vekâletname verir; yetkili mukim bunu noterde dijitalleştirir ve talebe yükler (»Zahtijevam da budem dodat/uklonjen kao ovlašćeno lice kod drugog lica (obveznika)« seçeneği, mükellefin PIB'i girilir). Bu talepler Vergi İdaresi memurlarınca (otomatik olmadan) işlenir. Yetki süresiz veya süreli olabilir ve şunları kapsar: beyanname verme ve görüntüleme, talep verme, hesap kartını görüntüleme, eSanduče erişimi.

Yerleşik olmayan, Karadağ kaynaklı olup stopaja tabi olmayan gelirler için yıllık beyanname (GPP-FL) verir (Gelir Vergisi Kanunu md. 43 f. 6), önceki yıl için nisan sonuna kadar (md. 43 f. 2). Kira: kiracı tüzel kişi veya girişimciyse ödemede %15 stopaj yapar (md. 49a f. 1) ve siz o gelir için bir şey vermezsiniz; gerçek kişiye veya stopaj yapan ödeyici olmadan platform üzerinden kiraya veriyorsanız vergiyi GPP-FL ile ödersiniz (md. 49a f. 2, md. 43 f. 4 b. 2). Taşınmaz, şirket payı veya menkul kıymet satışından sermaye kazancı: satış ve alış fiyatı farkı üzerinden %15, yıllık GPP-FL ile (md. 37a, 50a); taşınmaz tek ve ana konutunuzsa, evlilik/yaşam ortaklığı/boşanma/mirasla bağlantılı eşler veya yaşam ortakları arası devirlerde ve birinci derece akrabalara bağışlarda vergi yoktur (md. 37g). Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması önceliklidir (md. 45): Vergi İdaresi 2025 III. çeyrek yanıtlarında Arnavutluk mukiminin pay satış kazancının yalnızca Arnavutluk'ta, ABD mukiminin (anlaşma yok) ise Karadağ'da vergilendirildiğini teyit etmiştir.

Yerli ve yabancı kişiler taşınmaz devir vergisi bakımından eşittir (Taşınmaz Devir Vergisi Kanunu md. 3): edinen, yükümlülüğün doğmasından itibaren 15 gün içinde beyannameyi (PR-OPPN formu) yetkili belediye vergi dairesine verir ve vergiyi beyannameyle birlikte öder (md. 16). Yıllık emlak vergisi için mülk sahibi edinimden itibaren 30 gün içinde belediye birimine beyanname verir (Emlak Vergisi Kanunu md. 16); vergi 30 Nisan'a kadar kararla tarh edilir ve iki taksitte — 30 Haziran ve 31 Ekim — ödenir (md. 15).